A A wersja kontrastowa wersja normalna

Stanisław Ignacy Witkiewicz

Malarz, rysownik i fotografik, dramaturg i powieściopisarz, filozof, teoretyk i krytyk sztuki; członek pierwszej polskiej grupy awangardowej Formiści; autor estetycznej teorii Czystej Formy; twórca Firmy Portretowej.

Witkacy - ekscentryk, który uczy nas myśleć, patrzeć szerzej, wychodzić poza stereotypy:

Rozumiem właśnie twórczość nie jako produkowanie tej idiotycznej, nikomu niepotrzebnej tak zwanej 'czystej formy' i nie jako odwalanie rzeczywistości, tylko jako stwarzanie rzeczywistości nowej, do której uciec można od tej, której mamy dosyć po same gardła...

Kalendarium życia i twórczości St. I. Witkiewicza

  • 1885

    Stanisław Ignacy Witkiewicz urodził się 24 lutego w Warszawie, pod zaborem rosyjskim; syn Stanisława Witkiewicza, sławnego malarza i pisarza, i Marii Pietrzkiewicz, nauczycielki muzyki; ślub ich odbył się w 1883 roku.

    Rodzina Witkiewiczów pochodzi z Litwy, gdzie należała do szlachty zagrodowej.

  • 1890

    Wskutek choroby Witkiewicza ojca i wynikłej stąd konieczności zamieszkania w odpowiednim klimacie rodzina przenosi się na stałe do zakopanego w zaborze austriackim.

  • 1891

    Zostaje ochrzczony; jego matką chrzestną jest aktorka polsko-amerykańska, Helena Modrzejewska. Zaczyna malować i grać na fortepianie, kolekcjonuje owady i tworzy „muzea”; kształci się wyłącznie w domu: uczy go ojciec i prywatni nauczyciele.

  • 1893

    Pisze Karaluchy i inne sztuki okresu dziecięcego; drukuje je na własnej drukarence jako Tom 1 Komedii.

  • 1900

    Zaprzyjaźnia się z Leonem Chwistkiem i Bronisławem Malinowskim.

  • 1901

    Odbywa pierwszą podróż do Petersburga, gdzie zatrzymuje się u ciotki i zwiedza Ermitaż. Debiutuje na wystawie malarstwa w Zakopanem, wystawiając dwa pejzaże.

  • 1902

    Pisze pierwsze traktaty filozoficzne: O dualizmie i Filozofia Schopenhauera i jego stosunek do poprzedników.

  • 1903

    Otrzymuje świadectwo maturalne po egzaminie eksternistycznym we Lwowie; uczy się języków obcych i studiuje matematykę wyższą; pisze następne traktaty filozoficzne wydane w 1977 roku pt. Marzenia improduktywa (Dywagacja metafizyczna).

  • 1904

    Odbywa podróż do Wiednia, Monachium i Włoch. Szczególne wrażenie robią na nim symbolistyczne obrazy Arnolda Böcklina.

  • 1905
    -
    1906

    Zapisuje się do krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych wbrew życzeniu ojca; maluje pejzaże; odbywa krótka podróż do Włoch Karolem Szymanowskim, który zadedykował mu swoją pierwszą sonatę fortepianową. Pod wpływem ojca porzuca studia na Akademii; wraca do Zakopanego.

  • 1907

    Zwiedza obszerną wystawę twórczości Gauguina w Wiedniu. Bierze prywatne lekcje malarstwa u Władysława Ślewińskiego, ucznia Gauguina.

  • 1908

    Zaczyna malować „potwory” i portrety; w Paryżu ogląda prace fowistów i wczesnych kubistów; ma wystawę w Krakowie; rozpoczyna długi i pełen udręki romans z wybitną aktorką, Ireną Solską.

  • 1910
    -
    1911

    Pisze 622 upadki Bunga, czyli Demoniczna kobieta, autobiograficzną powieść o romansie z Solską i własnym dojrzewaniu artystycznym (wydaną w 1972 roku). Odbywa podróż do Bretanii, ogląda wystawę kubistów w Paryżu, odwiedza Bronisława Malinowskiego w Londynie.

  • 1913

    Cierpi na ostry kryzys psychiczny i korzysta z porady psychiatry-freudysty, dra Karola Beauraina; wystawia wiele swoich prac w Krakowie i w Zakopanem; po raz ostatni widzi się z ojcem w Lovranie.

  • 1914

    Jego narzeczona, Jadwiga Janczewska, popełnia samobójstwo. Wyjeżdża z Malinowskim do Australii przez Cejlon na konferencję naukową. Zrywa z Malinowskim. Po wybuchu wojny wyjeżdża do Petersburga, gdzie zapisuje się do szkoły oficerskiej, choć był zwolniony od służby wojskowej jako jedynak, przez to dotkliwie uraża antycarsko nastawionego ojca.

  • 1915

    Służy jako oficer w elitarnym Pułku Pawłowskim; zostaje ranny na froncie w Mołodecznie pod Mińskiem. W Loranie umiera Stanisław Witkiewicz; jego pogrzeb w Zakopanem nabiera charakteru uroczystości narodowej.

  • 1916
    -
    1917

    Pozostaje w Rosji, wiele maluje, zachwyca się Picassem, podejmuje eksperymenty z używaniem narkotyków. W czasie rewolucji lutowej zostaje przez swój pułk wybrany komisarzem politycznym.

  • 1918

    Wraca do Polski; nawiązuje kontakty z grupą malarzy znanych jako formiści; pisze dramaty i szkice artystyczne i estetyczne; maluje fantastyczne kompozycje i wielokrotnie wystawia swoje prace. Pisze pierwsze dojrzałe sztuki: Maciej Korbowa i Bellatrix i Nowa homeopatia zła. Kończy swoją najważniejszą pracę teoretyczną: Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia.

  • 1919

    Nowe formy w malarstwie zostają opublikowane w Warszawie. Kończy Pragmatystów i zaczyna tłumaczyć Szaleństwo Almayera wspólnie z kuzynką Conrada, Anielą Zagórską.

  • 1920

    W nagłym przypływie sił twórczych pisze dziesięć sztuk w przeciągu jednego roku, a wśród nich: Tumora Mózgowicza, Mister Price`a, Nowe Wyzwolenie, Oni i operetkę Panna Tutli-Putli. Często wystawia swoje obrazy; opracowuje i ogłasza teorię Czystej Formy: Wstęp do teorii Czystej Formy w teatrze.

  • 1921

    Nadal pisze dramaty: W małym dworku, Niepodległość trójkątów, Metafizyka dwugłowego cielęcia, Gyubal Wahazar, Kurka Wodna i Bezimienne dzieło. Prapremiera Tumora w Krakowie i Pragmatystów w Warszawie. Ogłasza wiele artykułów polemicznych i uczestniczy w wystawach awangardowych.

  • 1922

    Pisze Mątwę, Nadobnisie i koczkodany, Jana Macieja Karola Wścieklicę i Szkice estetyczne. Kurka Wodna zostaje wystawiona przez teatr zawodowy w Krakowie; ma dwa przedstawienia.

  • 1923

    Żeni się z Jadwiga Unrug i mieszka na przemian u żony w Warszawie i u matki w Zakopanem. Pisze trzy dalsze sztuki: Wariat i zakonnica, Szalona lokomotywa i Janulka, córka Fizdejki. Wydaje Teatr, zbiór szkiców napisanych w latach 1919-1922.

  • 1924

    Pisze Matkę. Porzuca ambitną twórczość malarską w Czystej Formie i zarabia na utrzymanie jako portrecista. Dokonuje kontrolowanych eksperymentów z narkotykami i twórczością powstałą pod ich wpływem.

  • 1925

    Pisze Sonatę Belzebuba, ostatnią sztukę z lat dwudziestych, jaka się zachowała.

    Z kilkoma przyjaciółmi organizuje w Zakopanem, amatorski teatr eksperymentalny, Teatr Formistyczny, który przetrwał do 1927 roku i wystawił kilka jego sztuk, jak Wariat i zakonnica i Nowe wyzwolenie. Zaczyna pisać Pożegnanie jesieni, długą powieść antyutopijną.

  • 1926

    Próba wystawienia w Warszawie Tumora Mózgowicza- zaniechana, gdyż aktorzy odmówili wzięcia udziału w tym „głupim nonsensie”. Pisze dwie dalsze sztuki, dwa razy wystawia portrety swojego pędzla, kończy Pożegnanie jesieni.

  • 1927

    Publikuje Pożegnanie jesieni. Zawodowy teatr w Łodzi wystawia Persy Zwierżontkowską (napisaną w 1924 roku, tekst zaginiony); odbyły się dwa przedstawienia. Kończy trzecią powieść, Nienasycenie. Rozpoczyna pisanie ostatniej, jaka się dochowała, i najambitniejszej sztuki, Szewcy.

  • 1928

    Zakłada Firmę Portretową „S.I.Witkiewicz” i ogłasza jej Regulamin dla klientów. Teatr zawodowy w Poznaniu wystawia Metafizykę dwugłowego cielęcia.

  • 1929

    Spotyka Czesławę Korzeniowską, która wywarła na niego największy wpływ w ostatnich latach życia.

  • 1930

    Wydaje Nienasycenie. Odtąd poświęca się filozofii i uczestniczy w wielu konferencjach filozoficznych. Pisze rozprawę o narkotykach Nikotyna, alkohol, kokaina, peyotl, morfina, eter.

  • 1931

    Śmierć matki Witkacego, Marii. Publikuje dwadzieścia artykułów na temat filozofii i literatury.

  • 1932

    Opublikowanie Nikotyny... Pracuje nad czwartą powieścią, Jedyne wyjście, której ukończył tylko część pierwszą, Przyjaciele (opublikowaną w 1968 roku).

  • 1934

    Ukończył Szewców. Nadal pisze artykuły na temat filozofii i literatury, występując przeciwko banalności współczesnej literatury polskiej.

  • 1935

    Główne dzieło filozoficzne Witkacego, Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie Istnienia, zostaje wydane w 650 egzemplarzach, egzemplarzach których sprzedano 20.

  • 1936

    Ogłasza w czasopismach fragmenty swojego głównego dzieła na temat psychologii i charakteru narodowego, Niemyte dusze (wydanego w 1975 roku). Uczestniczy w kongresie filozoficznym w Krakowie.

  • 1937

    Współdziała w organizowaniu Letniego Programu Wakacyjnego Wykładów Literackich i Naukowych w Zakopanem. Cierpi na atak depresji i coraz silniejsze stany manii samobójczej.

  • 1938

    Próbuje bezskutecznie reaktywować w Zakopanem Teatr Formistyczny. Rozpoczyna pisanie nowej sztuki Tak zwana ludzkość w obłędzie, z której zachowała się tylko strona tytułowa i spis osób. Ogłasza artykuł o artystycznym teatrze. Gorączkowa i obfita twórczość filozoficzna.

  • 1939

    Ukończył Tak zwaną ludzkość w obłędzie, pisząc 90 stron w ciągu dwu tygodni. Po wybuchu wojny opuszcza Warszawę i z falą uchodźców kieruje się na wschód. 18 września w leśnej okolicy w pobliżu wsi Jeziory popełnia samobójstwo na drugi dzień po wkroczeniu wojsk radzieckich.

Kalendarium pochodzi z: Daniel C.Gerould, Stanisław Ignacy Witkiewicz jako pisarz, PIW, Warszawa 1981, s.11-15.

Wirtualny spacer po Teatrze. Zapraszamy do zwiedzania!

Zakopiańskie Prezentacje Artystyczne Pępek Świata 2019

Zapisz się do naszego Newslettera Bądź na bieżąco

Zapisując się do Newslettera wyrażam zgodę na przetwarzanie podanych przeze mnie danych przez Teatr im. St. I. Witkiewicza z siedzibą w Zakopanem (34-500), ul. Chramcówki 15 (dalej: Teatr) w celu otrzymywania newslettera z informacjami o działalności Teatru. Zobacz więcej...